ettelaat newspaper

تاريخ خبر: چهارشنبه 20 خرداد 1388، 16 جمادی الثانی1430، 10 ژوئن 2009، شماره 24489چهارشنبه 20 خرداد 1388، 16 جمادی الثانی1430، 10 ژوئن 2009، شماره 24489

«رأي اولي‌ها» در انتخابات دهم

سابقه برگزاري انتخابات در ايران به حدود يکصد سال پيش، يعني پس از صدور فرمان مشروطيت از سوي مظفرالدين شاه قاجار و تشکيل اولين مجلس شوراي ملي بازمي‌گردد. پيش از اين تاريخ، در ايران نه مجلسي وجود داشت و نه از رئيس‌جمهور خبري بود، چرا که ملک ايران تنها براساس رأي يک فرد که همان شاه بود، اداره مي‌شد. اما پس از انقلاب مشروطيت، انتخابات در ايران موضوعيت پيدا کرد.

يکي از مباحثي که در قانون هر انتخابات از اهميت بسيار برخوردار است، موضوع رأي‌دهندگان است؛ كساني كه يک سوي مهم اين رويداد ملي به شمار مي‌روند. از همان نظامنامه‌هاي نخستين انتخابات، فصل خاصي به ويژگي‌هاي رأي‌دهندگان اختصاص پيدا کرد.

براساس اولين نظامنامه انتخاباتي که در تاريخ 18شهريور 1285 هجري شمسي به تصويب رسيد، از جمله شرايط انتخاب‌كنندگان اين بود که سن آنها نبايد از 25 سال کم‌تر باشد. روند قانونگذاري پيش از پيروزي انقلاب اسلامي با مصوبات و تغييرات بسيار همراه بود، حتي پس از استقرار نظام جمهوري اسلامي نيز در چندين دوره، تغييراتي در متن قانون انتخابات به وجود آمد اما بر اساس قانون انتخابات فعلي، رأي دهندگان بايد حداقل 18 سال سن داشته باشند.

در آستانه انتخابات دهم رياست جمهوري، دولت نهم در ارديبهشت سال جاري، لايحه دوفوريتي كاهش سن رأي‌دهندگان از 18 به 15 سال را پيشنهاد كرد. پيش از آن مجلس شوراي اسلامي دو بار با كاهش سن رأي‌دهندگان از 18 سال به 15 سال مخالفت كرده بود و در بار سوم نيز از مجموع 235 نماينده حاضر در صحن علني مجلس، تنها 57نماينده به دو فوريت کاهش سن رأي‌دهندگان از 18 سال به 15سال رأي مثبت دادند و 171 نماينده نيز به دو فوريت اين لايحه رأي مخالف دادند.

بدين ترتيب انتخابات رياست جمهوري دوره دهم با همان قانون قبلي، يعني حداقل سن 18 سال، 22 خرداد 1388 در سراسر ايران برگزار خواهد شد. بر همين اساس متولدين 22خرداد 1370 و قبل از آن حائز شرايط رأي دادن در انتخابات رياست جمهوري دهم هستند. بخش مهمي از جمعيت رأي‌دهندگان در اين دوره «راي اولي‌ها» هستند؛ همان‌هايي که براي اولين مرتبه قرار است رأي دادن در انتخابات رياست جمهوري را تجربه کنند.

اين تجربه براي همگي ما خاطره‌انگيز است و براي بسياري از ما هيجان‌آور. در آستانه برگزاري دهمين دوره انتخابات رياست جمهوري، با رأي اولي‌ها همراه شده‌ايم تا علاوه بر آگاهي از ديدگاه‌هاي آنها در خصوص اين رويداد بزرگ ملي، خاطرات اولين رأي‌ که خود در صندوق انداختيم، يادآوري شود.

با رأي اولي‌ها

نگاهي به هرم سني جمعيت ايران نشان مي‌دهد كماكان قاعدهِ اين هرم،خصوصاً در سنين 15 تا 29سال بيشترين سهم را در كل جمعيت کشور به خود اختصاص داده است؛ به گونه‌اي كه هنوز ايران در صدر جدول جوان‌ترين كشورهاي جهان قرار دارد. اين شرايط ايجاب مي‌كند كه اين گروه سني بتواند خود مستقيماً در تعيين سرنوشت 4 سال آينده کشور دخالت مستقيم داشته باشند.

به سراغ «اميد» مي‌روم؛ در حالي که در کتابخانه مشغول مطالعه است. اميد 18 ساله براي اولين بار است که در انتخابات رياست جمهوري شرکت مي‌کند. او در اين باره هيجان زيادي دارد و مي‌گويد خوشحال است که مي‌تواند سهمي در آينده کشور خود داشته باشد.

اميد درباره نحوه انتخاب کانديداي مورد نظر خود مي‌گويد كه از طريق خانواده، دوستان، رسانه‌ها و تبليغات تا حدودي از کانديداها شناخت دارد اما بيشتر تحت تأثير نظر خانواده است.اين جوان 18 ساله، مهم‌ترين درخواست خود را ايجاد اشتغال براي نسل جوان عنوان مي‌کند و انتظار دارد رئيس‌جمهور آينده ايران، به تمام وعده‌هايي که در طول مدت تبليغات انتخابات مي‌دهد، عمل کند.

بسياري ديگر از رأي اولي‌ها که با آنها صحبت کردم، ديدگاه‌هايي شبيه به اميد دارند که نشانگر اشتياق آنها براي شرکت در انتخابات است اما اين موضوع درباره همه رأي اولي‌ها صدق نمي‌کند. بعضي از رأي اولي‌ها هم هستند که درباره انتخابات موضع خاصي ندارند؛ يا به اين موضوع علاقمند نيستند يا فکر مي‌کنند در اين باره آگاهي لازم را ندارند. تعدادي هم هستند که دغدغه‌هايي دارند که پرداختن به آنها را مهم‌تر از هر موضوعي مي‌دانند.

نسرين 19 ساله، خود را به عنوان يک پشت کنکوري معرفي مي‌کند و در حال حاضر تنها دغدغه‌اش کنکور است که در کمتر از يک ماه ديگر برگزار مي‌شود. او مي‌گويد:

-‌ من درباره انتخابات رياست جمهوري چيزي نمي‌دانم و از کانديداها هم شناختي ندارم، فقط اسامي آنها را مي‌دانم. با اين سطح آگاهي سياسي هم ترجيح مي‌دهم رأي ندهم، چون انتخابي که بدون آگاهي باشد، نتايج منفي خواهد داشت.

او ادامه مي‌دهد:

-‌ اما بعضي‌ها مي‌گويند موقع ثبت‌نام در دانشگاه، به مهرهايي که در شناسنامه براي رأي دادن زده شده توجه مي‌شود بنابراين اگر مجبور شوم که رأي دهم، به کسي رأي مي‌دهم که خانواده‌ام توصيه مي‌کنند.

نسرين درباره مطالبات خود از رئيس‌جمهور آينده ايران مي‌گويد:

-‌ اولين خواسته من اين است كه براي رفع معضل کنکور برنامه‌ريزي شود، چون همين مسأله که دغدغه بسياري از جوان‌هاست، موجب مي‌شود تا آنها تک‌بعدي شده و در طول مدت آماده کردن خود براي کنکور منزوي شوند. تمامي اينها باعث مي‌شود تا بسياري از جوانان در مورد مسائل مهم اجتماعي و سياسي دچار بي‌تفاوتي شوند. مشارکت نداشتن در انتخابات، شرکت نكردن در تظاهرات، نبود انگيزه در فعاليت‌هاي حزبي و... از پيامدهاي يأس سياسي جوانان به شمار مي‌رود. نتيجه آن خواهد شد که جوانان به حاشيه رانده مي‌شوند، خود را ناتوان در تصميم‌گيري‌هاي کلان جامعه مي‌بينند و خود و حق رأي خود را ناچيز تلقي مي‌کنند و از فعاليت‌هاي سياسي کناره مي‌گيرند. البته ممکن است برخي نيز علاقمند به فعاليت‌هاي سياسي باشند ولي امکانات و فرصت‌هاي لازم را در اختيار نداشته باشند.

غلامرضا صادق پور نيز يک رأي اولي است اما يک تفاوت اساسي با بسياري رأي اولي‌ها دارد. غلامرضا 58 سال دارد و براي اولين بار است که تصميم دارد در انتخابات رياست جمهوري شرکت کند. البته انگيزه او براي اين کار، تنها ثبت يک مهر در شناسنامه نيست. غلامرضا صادق‌پور که بازنشسته يکي از ارگان‌هاي دولتي است، از وضعيت معيشتي عموم بازنشستگان گله‌مند است اما حتي اين موضوع نيز علت اصلي او براي شرکت در انتخابات نيست.

او يک پسر 28 ساله‌ دارد که با مدرک فوق ليسانس بيکار است. دختر دانشجويي هم دارد که هزينه تحصيل‌اش فشارهاي مالي زيادي بر خانواده تحميل مي‌کند. صادق‌پور مي‌گويد:

-‌ با توجه به شناختي که از يکي از کانديداها دارم، فکر مي‌کنم بتواند بعضي مشکلات جوانان نسل قديم و نسل جديد را حل کند.

او ادامه مي‌دهد:

-‌ برخلاف دوره‌هاي قبل حس مي‌کنم اين بار بايد به خاطر بچه‌هايم رأي بدهم. خانواده‌ام را هم تشويق مي‌کنم که رأي بدهند، شايد مشکلات جوان‌ها حل شود.

از آگاهي سياسي تا بلوغ سياسي

بسياري از جوانان به ويژه رأي اولي‌ها با هر انگيزه و نيتي، در روز 22 خرداد به شعب رأي‌گيري مي‌روند تا رئيس‌جمهور آينده کشور را انتخاب کنند. آنها مطالبات و خواسته‌هايي دارند که فکر مي‌کنند با يک انتخاب درست، مي‌توانند به آنها دست يابند.

اما تجربه ثابت کرده که بسياري شعارها درباره نسل جوان، با تشکيل هر دولت جديدي، در گذر زمان يا فراموش مي‌شود، يا از اولويت برنامه‌هاي دولت خارج مي‌شود. اين ديدگاهي عمومي است که در نهايت، يأس بسياري جوانان را رقم مي‌زند؛ غافل از آن که براي اجرايي شدن برخي وعده‌ها، نياز به برنامه‌هاي طولاني مدت است و بسياري شعارها تنها در عرض 4 سال قابل تحقق نيست.

به همين دليل، بسياري از جوانان دچار يأس مي‌شوند و اعتماد خود را به هر جريان سياسي از دست مي‌دهند. اين جاست که بايد ديد آگاهي سياسي چيست؟ و تفاوت آن با بلوغ سياسي در چه مواردي است؟ و اين هر دو چه کمکي به انتخابي اصلح مي‌کند تا در نهايت نسل جوان دچار نااميدي و بي‌تفاوتي سياسي نشود.

دکتر علي انتظاري، استاد جامعه شناسي دانشگاه علامه طباطبايي در اين باره مي‌گويد:

- آگاهي سياسي به معني اطلاع از مناسبات قدرت در جامعه، توزيع آن و نقش مردم در ارتباط با منابع قدرت است، اما بلوغ سياسي از رشد سياسي ناشي مي‌شود که به معني توانايي تشخيص درست از نادرست است و به افراد جامعه کمک مي‌کند تشخيص دهند در هر موقعيت چگونه عمل کنند تا در توزيع قدرت، به بهترين شکل اثرگذار باشند و در دستيابي به اهداف جامعه نقش مؤثري ايفا کنند. تفاوت اين دو را اين طور مي‌توان بيان کرد که مثلا در انتخاب رئيس‌جمهور، توانايي کانديداها در بهبود وضعيت کشور در سطح داخلي و بين‌المللي مورد سنجش قرار گيرد، نه بر اساس ظاهر يا شعارهايي که داده مي‌شود.

دکتر انتظاري درباره گروه‌هاي مرجع که بر نسل جوان تأثير مي‌گذارند، مي‌گويد:

-‌ جوانان معمولاً گروه‌هايي را به عنوان گروه‌هاي مرجع انتخاب مي‌کنند که مورد اعتماد آنها هستند. اين گروه‌ها در شکل‌گيري آرا و نظرات در خصوص مسائل سياسي از جمله انتخابات رياست جمهوري در اين قشر بسيار مؤثرند. دومين گروهي که بر تصميم‌گيري‌هاي نسل جوان تأثير مي‌گذارد، دوستان هستند و در کنار اين دو منبع، رسانه‌ها نيز در اطلاع‌رساني به نسل جوان نقش مهمي ايفا مي‌کنند.

اين جامعه‌شناس ادامه مي‌دهد:

-‌ اين منابع براي شکل‌گيري يک ديدگاه مطمئن در انتخاب رئيس‌جمهور اصلح کفايت نمي‌کند. در جوامع توسعه‌يافته، بخش عمده اطلاع‌رساني درباره کانديداها بر عهده احزاب است اما متأسفانه در ايران، نه حزب به معني واقعي وجود دارد و نه گروه‌هايي که با عنوان حزب فعاليت مي‌کنند، کارايي چندان در افزايش سطح آگاهي سياسي در جامعه دارند.

دكتر انتظاري مي‌گويد:

-‌ بهترين حالت اين است که در جامعه، نهادها و گروه‌هايي مورد وثوق مردم وجود داشته باشند که در زمان انتخابات به منظور حمايت از رأي دهندگان و نه تبليغ کانديداها فعاليت کنند. در شرايط فعلي، بخش عمده‌اي از اطلاعات مربوط به کانديداها به صورت يکسري اطلاعات پراکنده، شايعات و ادعاهاي واهي، در اختيار رأي‌دهندگان قرار مي‌گيرد؛ در حالي که نهادهايي که بدانها اشاره شد، مي‌توانند درباره کانديداها، سوابق اجرايي شان، عملکرد و اولويت‌هاي سياسي آنها به دور از تبليغات سياسي و صرفاً با هدف اطلاع‌رساني شفاف به مردم فعاليت کنند.

دکتر انتظاري توضيح مي‌دهد:

-‌ بدين ترتيب ارزيابي برعهده اين گروه‌هاست و انتخاب برعهده مردم. اما متأسفانه در شرايط فعلي کشور، هم ارزيابي و هم انتخاب برعهده مردم است و چون امکان ارزيابي درست وجود ندارد، انتخاب نيز ممکن است انتخاب درستي نباشد.

اين استاد جامعه‌شناسي تاکيد مي‌کند:

-‌ اگر جوانان امروز درباره کانديداها اطلاع درست و دقيقي ندارند و تحت تأثير شعارها دچار هيجانات کاذب و آني مي‌شوند، اين ضعف جامعه است نه ضعف نيروي جوان. جوانان با مشکلاتي روبرو هستند که آنها را آسيب‌پذير کرده است، اشتغال و ازدواج مهم‌ترين دغدغه‌هاي جوانان امروز است. به همين دليل، به محض آن که کسي پيدا مي‌شود که وعده‌هايي درباره حل مشکلات جوانان سر مي‌دهد، به سرعت نظرها به سوي او جلب مي‌شود. در جامعه‌اي که با نيروي جوان به صورت منفعل برخورد مي‌شود، آسيب‌پذيري آنها در شرايط مختلف افزايش پيدا مي‌کند. بدين ترتيب انتخابات عرصه‌اي مي‌شود براي فعاليت موقتي جوانان و ممکن است از احساسات و هيجانات آنها سوءاستفاده شود.

به گفته دکتر انتظاري، بهتر است همزمان با افزايش آگاهي سياسي در سطح جامعه به ويژه در نسل جوان، بلوغ سياسي نيز به وجود‌ آيد و از نيروي جوانان به صورت مطلوب و براي پيشبرد اهداف کلان کشور استفاده شود و توجه به توانايي‌هاي اين قشر تنها به دوران انتخابات خلاصه نشود.

بينش يا احساسات؟

اين كه جوانان موجوداتي باشند انديشه‌خوار و به دنبال آن كه تنها صداي ديگران را منعكس کنند و قدرت انتخاب و اختيار نداشته باشند، درست نيست. جوانان انديشمند و آگاه، سرمايه‌هاي بالقوه ملي هستند كه پشتوانه مشروعيت نظام محسوب مي‌شوند و در صورتي كه داراي بينش سياسي باشند و نه صرفاً احساسات سياسي، مي‌توانند در حرکت کشور به سوي سعادت و پيشرفت تأثيرگذار باشند. دراين راستا مشاركت سياسي جوانان در كشور، نيازمند تحقق كامل مجموعه شرايط خاصي است كه مي‌توان آنها را به شرح زير دسته بندي کرد:

- آموزش‌هاي سياسي

- گردش صحيح اطلاعات

- حق فعاليت سياسي

- تأمين حقوق اجتماعي

- رفاه اقتصادي

- ايجاد بسترهاي مناسب براي انعكاس افكار و آراء

- وجود جنبش‌هاي سياسي دانشجويي

- برخورداري از حق رأي

- شركت داشتن در هرم قدرت

- انتقادپذيري مسئولان

***

انتخابات روز 22 خرداد، فرصت دوباره‌اي است تا جوانان و به خصوص رأي اولي‌ها، ضمن تلاش براي مطالبه خواسته‌هاي خود، طعم شيرين مشاركت در تعيين سرنوشت‌ سياسي خود و جامعه خود را بچشند و به حلقه بزرگ رأي‌دهندگان بپيوندند.

فريده عباسي

codex24x

page05

ارسال خبر از طريق ايميل

نسخه مناسب چاپ

PDF صفحات روزنامه